على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2345

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خرمابن . و مكيل . و باد سرد . يق : ان عشيتنا هذه لعرية . عريج ( arij ) ص . ع . امر عريج : كارنا استوار . عريجاء ( orayj ' ) ا . ع . نيم روز . و بر آب برآمدن شتران روزى در نيمروز و روزى در پگاه . و در هر روز يك بار خوردن . عريد ( arid ) ا . ع . دورى . و خوى و عادت . عرير ( arir ) ا . ع . مسافر . و بيگانهء قوم . عريس ( aris ) ص . ع . عروس . عريس ( erris ) و ( errisat ) ا . ع . خوابگاه شير . عريش ( aric ) ا . ع . كجاوه . و چيزى شبيه بهودج . و واديج . و خانهء از چوب ساخته . و خيمه و سايبان . و هر پوششى كه سايه افگند . و كازه . و خانه‌هاى مكه . ج : عرش . فى حديث سعد رضى اللّه عنه : تمتعنا مع رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و فلان كافر بالعرش اى معاوية مقيم بمكة . و نيز عريش : چهار يا پنج خرمابن كه از يك بيخ برآيند . و نام شهرى در مصر . عريض ( ariz ) ص . ع . پهناور . ج : عراض . و بزغالهء يك ساله كه جهة گشنى در بانگ و حركت آمده باشد . و آنكه گياه را بعرض كنج دهان خورد . و گوسپند خصى . ج : عرضان و عرضان . و فلان عريض البطان : فلان توانگر است . و دعاء عريض : دعاى بسيار . عريض ( ariz ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - پهن و پهناور . و هر چيزى كه پهنى وى بيش از درازى آن نباشد ضد طويل . و فراخ و گشاد و وسيع . عريض ( orayz ) ا . ع . نام وادى در مدينه . عريض ( erriz ) ص . ع . كسى كه براى مردم شرو و فساد پيش آرد . و آنكه كار بيفايده كند و در پى باطل رود . عريضن ( orayzen ) ا . ع . مصغر عرضنى . مر . عرضنى . عريضه ( arize ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درخواست و استدعا . و درخواست نامه . عريضى ( arizi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پهنائى و پهناورى . و گشادگى و وسعت . عريط ( eryat ) ا . ع . كژدم . و ام عريط و ام العريط : نيز كژدم . عريف ( arif ) ص . ع . دانا و شناسنده . و آنكه بشناسد ياران خود را . و كار گزار قوم و آن پست‌تر از رئيس باشد . و يا همان رئيس . ج : عرفاء . عريف ( arif ) ا . ع . از اعلام است . عريفى ( arifi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شغل و خدمت رياست . عريق ( ariq ) ص . ع . مرد صاحب عرق و اصل در كرم و در لؤم . عريقصاء ( orayqas ' ) و عريقصانة ( orayqas ? nat ) ا . ع . عرقصاء . عريقطان ( orayqet n ) و عريقطة ( orayqetat ) ا . ع . جانوركى پهن و جنبنده مانا بجعل . عريك ( arik ) ص . ع . رجل عريك : مرد متداخل گرد اندام . عريكة ( arikat ) ا . ع . كوهان و يا باقى ماندهء آن . ج : عرائك . و نفس . و خوى و طبيعت . و رجل لين العريكة اى سلس الخلق . و لانت عريكته اى كسرت نخوته . عريكه ( arike ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نفس . و خوى و طبيعت . عريم ( arim ) ا . ع . بلا و سختى . عرين ( arin ) ا . ع . بيشه و درختان كه جاى شير و كفتار و گرگ و مار باشد . ج : عرن . و درخت عضاه خشك و پوسيده . و درختان بسيار . و گوشت . و آواز فاخته . و شهر . و پيرامون سراى . و خار . و شكار . و شكار كردن شكسته . و سوراخ سوسمار . و ارجمندى و عزت . و نام معدنى . و بطنى از تميم . و قولهم : لا يصل احدالى عرينه اى الى عزه و منعته . عرينة ( arinat ) ا . ع . بيشه . و مأواى شير و كفتار و گرگ و مار . ج : عرن . عرينة ( oraynat ) ا . ع . قبيله‌اى از تازيان كه در عهد رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله ارتداد آوردند . عرنى : منسوب بايشان . عز ( azz ) ص . ع . رجل عز : مرد ارجمند . عز ( azz ) م . ع . عزه عزا ( از باب نصر ) : غالب آمد بر وى در معازة . و عزه فى الخطاب : با هم چيرگى كردند در خطاب . يق : اذا عز اخوك فهن يعنى هرگاه برادرت چيره گردد و نتوانى وى را پاداش دهى نرمى و ملاطفت كن با او . المثل : من عزبز : هر كه غالب آمد برد . عز ( ezz ) ا . ع . ارجمندى . و باران سخت . عز ( ezz ) م . ع . عز عزا و عزة و عزازة : ارجمند گرديد و قوى شد پس از خوارى . و عز الشيئ : كمياب شد آن چيز . و عز الماء : روان گرديد آب . و عزت القرحة : روان شد آنچه در زخم بود . و عز على ان تفعل كذا : دشوار شد بر من چنين كردن تو و ثابت و درشت شد و لازم گرديد . و عز على ان اراك كذا : دشوار است بر من اينكه تو را چنين ببينم و در اين معنى از سمع نيز آيد . و عززت عليه : گرامى شدم بر او . و چون بگويند به كسى : تحبنى ؟ ( دوست مىدارى من را ؟ ) در جواب مىگويد : لعزما يعنى نيك دوست مىدارم تو را .